อุตสาหกรรมสีเขียว (Green Industry)

ดร.มณเฑียร สติมานนท์  

อาจารย์ประจำคณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

|||| นิยาม

อุตสาหกรรมสีเขียวมีนิยามที่หลากหลายตามแต่องค์กรหรือหน่วยงานที่นำมาปฏิบัติ ออกนโยบาย หรือออกใบรับรอง และตามแต่ขอบเขตและความสนใจของแต่ละองค์กร อาทิในระดับประเทศกระทรวงอุตสาหกรรมไทยได้นิยามว่าอุตสาหกรรมสีเขียวคือ อุตสาหกรรมที่ยึดมั่นในการประกอบกิจการที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมด้วยการมุ่งเน้นในเรื่องของการพัฒนาและหรับปรุงกระบวนการผลิตและการบริหารจัดการสิ่งแวดล้อมอย่างต่อเนือง พร้อมกับการประกอบกิจการด้วยความรับผิดชอบต่อสังคมทั้งภายในและภายนอกองค์กรตลอดห่วงโซ่อุปทานเพื่อการพัฒนาอย่างยั่งยืน ในขณะที่สำนักงานสิ่งแวดล้อม องค์การพัฒนาอุตสาหกรรมแห่งสหประชาชาติ (UN Industrial Development Organization – UNIDO) ได้ให้นิยามของอุตสาหกรรมสีเขียวที่กว้างและครอบคลุมไปถึง เศรษฐกิจสีเขียว (Green Economy) โดยระบุว่าอุตสาหกรรม สีเขียวเป็นส่วนหนึ่งของการพัฒนาเศรษฐกิจสีเขียวหรือเศรษฐกิจยั่งยืน (Sustainable Economic Development) ที่เน้นในด้านการผลิตและการบริโภคสินค้าและบริการ เพื่อที่จะเพิ่มคุณภาพชีวิตให้กับมนุษยชาติและส่งเสริมกับเกิดความเป็นธรรมในทางสังคม ในขณะเดียวกับที่มีการลดผลกระทบและความสี่ยงที่จะเกิดขึ้นจากการบริโภคหรือการผลิตใด ๆ ที่ส่งผลต่อสภาพแวดล้อมและระบบนิเวศวิทยา หรือกล่าวคือการผลิตและบริโภคที่ระดับคาร์บอนไดออกไซด์ต่ำ มีการใช้ทรัพยากรอย่างมีประสิทธิภาพและประสิทธิผล และการมีส่วนร่วมของภาคสังคม

โดยสองเสาหลักของอุตสาหกรรมสีเขียวประกอบไปด้วย

  1. การทำให้อุตสาหกรรมที่มีอยู่ในปัจจุบันเป็นสีเขียวมากขึ้น (Greening of the Industry) โดย
  • การใช้ทรัพยากรธรรมชาติอย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้นทั้งในด้านประสิทธิภาพในการผลิต และการบริโภ
  • การเพิ่มประสิทธิภาพด้านสิ่งแวดล้อมของการผลิตและการบริโภค ผ่านการจัดการของเสีย น้ำเสีย หรือ การลดก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์
  • การลดผลกระทบทางสุขภาพ อาทิการบริหารจัดการการใช้สารเคมีในการผลิต การขนส่ง และการบริโภค

2. การสร้างอุตสาหกรรมสีเขียวใหม่ (Creating the new Green Industry)

  • การส่งเสริมและสร้างเทคโนโลยีสีเขียว อาทิ แผงวงจรแสงอาทิตย์ กังหันพลังงานลม โรงแยกและกำจัดขยะ
  • การส่งเสริมและสร้างการผลิตเพื่อตอบสนองต่อตลาดภายในและการค้าระหว่างประเทศ
  • การส่งเสริมและสร้างอุตสาหกรรมสีเขียวใหม่รวมไปถึงการผลิตสินค้าและบริการที่เกี่ยวข้องกับภาคอุตสาหกรรมสีเขียว อาทิการให้คำปรึกษาด้านการประหยัดหลังงานของภาคอุตสาหกรรม ฐานข้อมูลสารเคมี ฯลฯ
Green_Factory_HiRes
Green Factory ภาพจาก blogs.dnvgl.com


ความจำเป็น

อุตสาหกรรมสีเขียวมีบทบาทสำคัญต่อการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมทั้งในระดับชาติ และนานาชาติเนื่องจากในการพัฒนาอุตสาหกรรมที่ผ่านมาจากยุคอุตสาหกรรม 1.0 ถึงอุตสาหกรรม 2.0 ของทั้งประเทศที่พัฒนาแล้วและกำลังพัฒนาได้ส่งผลให้ประเทศส่วนใหญ่ได้ก้าวผ่านความยากจนและมีการพัฒนาทางเศรษฐกิจ และสังคมในทางที่เป็นบวก อย่างไรก็ตามการเร่งรัดพัฒนาเพื่อให้หลุดจากความยากจนดังกล่าวได้ส่งผลกระทบทางลบต่อสภาพแวดล้อม สังคม ชุมชน ผ่านทางความผันผวนในระดับราคาของอาหาร วัตถุดิบ พลังงาน คุณภาพที่แย่ลงของระบบชีวภาพและสภาพแวดล้อม การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ และ การกระจายรายได้ ดังนั้น อุตสาหกรรมสีเขียวจึงน่าจะมีส่วนช่วยให้การพัฒนาเศรษฐกิจและอุตสาหกรรมในอนาคตเป็นไปอย่างยั่งยืน และลดปัญหาของพัฒนาอย่างไม่ยั่งยืนที่เคยเกิดขึ้นมาในอดีต

ในส่วนของการพัฒนาอุตสาหกรรมระดับชาติก็เช่นกัน ในอดีตนโยบายอุตสาหกรรมที่เน้นไปในการผลิตเพื่อทดแทนการนำเข้าและส่งออกที่เน้นไปที่ประสิทธิภาพและประสิทธิผลภายในภาคอุตสาหกรรมได้ส่งผลกระทบทางลบต่อตัวอุตสาหกรรมเอง ไม่ว่าจะเป็นความสามารถในการแข่งขันที่ลดลงเนื่องจากไม่สามารถมีการพัฒนาสินค้าบริการและเทคโนโลยีให้เท่าเทียมกับประเทศที่มุ่งหน้าไปสู่อุตสาหกรรมสีเขียวได้ นอกจากนี้การประเทศที่มุ่งเน้นพัฒนาอุตสาหกรรมที่ไม่รวมอุตสาหกรรมสีเขียว ก็มีโอกาสเสรีความสามารถในการแข่งขันในด้านความหลากหลายของสินค้าอุตสาหกรรมเมื่อเทียบกับประเทศอื่น ๆ ที่มี Portfolio ของสินค้าอุตสาหกรรมสีเขียวรวมอยู่ด้วย และท้ายที่สุดการพัฒนาอุตสาหกรรมที่ไม่ได้เน้นไปที่อุตสาหกรรมสีเขียวไม่สามารถสร้างความเชื่อมโยงในทั้งภาคอุตสาหกรรม ชุมชน และแรงงานภายในประเทศได้เช่นกัน

ตัวอย่างอุตสาหกรรมสีเขียว

ปัจจุบันในประเทศไทยได้มีการเปิดรับรองอุตสาหกรรมสีเขียวผ่านเกณฑ์ที่กระทรวงอุตสาหกรรมตั้งแต่ปี 2554 กำหนดโดยแบ่งเป็น 5 ระดับด้วยกันได้แก่

ระดับที่ 1 ความมุ่งมั่นสีเขียว (Green Commitment)

  • ระดับที่ 2 ปฏิบัติการสีเขียว (Green Activity)
  • ระดับที่ 3 ระบบสีเขียว (Green System)
  • ระดับที่ 4 วัฒนธรรมสีเขียว (Green Culture)
  • ระดับที่ 5 เครือข่ายสีเขียว (Green Network)

โดยในช่วงแรกมีแต่เฉพาะบริษัทรายใหญ่เท่านั้นที่ขอใบรับรองในระดับที่ 5 อาทิ บริษัทปูนซีเมนต์ นครหลวง จำกัด บริษัทเจริญโภคภัณฑ์อาหารจำกัด บริษัทอินโดรามา โพลีเอสเตอร์ อินดัสตรีส์ จำกัด โดยบริษัทที่ได้รับการรับรองเป็นเครือข่ายสีเขียวต้องการมีการสร้างวัฒนธรรมองค์กรให้เป็นไปตามข้อกำหนด และต้องมีการดำเนินการในด้านการส่งเสริมให้ห่วงโซ่อุปทานมุ่งสู่อุตสาหกรรมสีเขียวตลอดทั้งห่วงโซ่อุปทาน และต้องสนับสนุนการพัฒนาอย่างต่อเนื่องแลยั่งยืน รวมทั้งมีการส่งเสริมการมีส่วนร่วมของชุมชน การพัฒนาชุมชน และต้องร่วมกับชุมชนในการส่งเสริมจิตสำนึกและความรู้ต่อการบริโภคอย่างยั่งยืน และที่สำคัญที่สุดอุตสาหกรรมดังกล่าวต้องสร้างความรู้และความตระหนักแก่ผู้บริโภคในด้านการบริโภคที่ยั่งยืน ทั้งในด้านสินค้า ทรัพยากรธรรมชาติ และพลังงาน

*ตีพิมพ์ลงใน จุลสารจับกระแสเศรษฐกิจสีเขียว (Green Economy Watch) ฉบับที่ 1 | ปีที่ 1 | พ.ศ. 2558

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s