สังคมคาร์บอนต่ำ ตอน คามิคัทสึ เมืองไร้ขยะ

 


 

รศ.ดร.ชยันต์ ตันติวัสดาการ

คณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์


เป้าหมายเมืองไร้ขยะ ในปี ค.ศ. 2020

คามิคัทสึ เป็นเมืองด้านตะวันตกเฉียงใต้ของญี่ปุ่นที่ไม่เหมือนเมืองใดในโลก เพราะผู้คนของเมืองนี้มีเป้าหมายที่เหลือเชื่อ และอาจกลายเป็นเมืองต้นแบบของเมืองอื่นๆ ของโลกได้เลยทีเดียว  ประชาชนของเมือง คามิคัทสึ จำนวนหนึ่งพันเจ็ดร้อยคน ร่วมกันให้คำมั่นสัญญาที่จะยุติการใช้พื้นที่ฝังกลบขยะและเตาเผาขยะโดยเด็ดขาดภายในปี ค.ศ. 2020 ด้วยการรีไซเคิลและใช้ซ้ำ (recycle and reuse) ของเสีย (waste) ทุกชนิดในครัวเรือน

เมืองเล็กๆ เช่นนี้กับเป้าหมายที่ยิ่งใหญ่ขนาดนี้ นับว่าไม่ใช่เรื่องง่ายๆ เลย แต่ปัจจุบันคามิคัทสึก็สามารถจัดการกับร้อยละ 80 ของของเสียที่เกิดขึ้นแล้ว ทั้งในรูปของการรีไซเคิล การทำปุ๋ยหมัก และการใช้ซ้ำ  ส่วนที่เหลือร้อยละ 20 เท่านั้นที่ถูกนำไปฝังกลบ แถมยังช่วยให้สามารถลดต้นทุนในการจัดการลงเหลือเพียงหนึ่งในสามเท่านั้น A07

 

ชาวเมืองคามิคัทสึ ทำได้อย่างไร 

กุญแจสำคัญของความสำเร็จของเมืองนี้ก็คือ การบังคับใช้กฎการรีไซเคิลที่เข้มงวดอย่างยิ่ง ด้วยการแยกขยะที่รีไซเคิลชนิดต่างๆ ออกเป็นประเภทย่อยถึง 34 ประเภท โดยทุกครัวเรือนทำการแยกขยะเอง และนำเศษวัสดุที่ได้รับการล้างทำความสะอาดแล้ว มายังศูนย์รีไซเคิลของเมือง  ผู้บริหารศูนย์ฯดังกล่าวอธิบายถึงสาเหตุที่ต้องแยกประเภทของเศษวัสดุรีไซเคิลอย่างละเอียดและยังต้องทำความสะอาดก่อนว่า ช่วยทำให้ศูนย์ฯ สามารถขายวัสดุได้ราคาที่สูง

การขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลงดังกล่าวเริ่มต้นขึ้นมาตั้งแต่ปี ค.ศ. 2003  โดยทุกครัวเรือนจะต้องทำการแยกขยะที่สามารถทำการรีไซเคิลได้  ทำความสะอาด แล้วนำวัสดุเหล่านั้นไปที่ศูนย์ ซึ่งจะมีเจ้าหน้าที่ตรวจสอบความถูกต้องของการแยกขยะอีกครั้งว่ามีการนำเอาเศษวัสดุเหล่านั้นใส่ลงในภาชนะที่ถูกต้องตามป้ายที่กำกับไว้หรือไม่  ป้ายดังกล่าวยังให้ข้อมูลแก่ชาวเมืองด้วยว่า เศษวัสดุนั้นจะได้รับการรีไซเคิลไปเป็นวัสดุใหม่ประเภทใด มีต้นทุนหรือรายรับเท่าใด  นอกจากนี้เมืองคามิคัทสึยังได้จัดตั้งร้านที่มีความหมายว่า “วงกลม” ซึ่งชาวเมืองสามารถนำเอาของใช้แล้วที่ตนไม่ต้องการมาบริจาค หรือเข้ามาเอาของที่อยู่ในร้านกลับไปใช้ได้ฟรี  ร้านดังกล่าวยังได้ขอแรงผู้สูงอายุที่มีฝีมือในการทำงานเย็บปักถักร้อย ให้ช่วยนำวัสดุเหลือใช้ต่างๆ เหล่านั้น มาทำของใช้ใหม่ เช่น ตุ๊กตาหมี ถุงผ้า รองเท้าแตะ และเสื้อ เป็นต้น  กระบวนการรีไซเคิล ใช้ซ้ำ และนำมาผลิตใหม่เหล่านี้ นอกจากช่วยลดขยะ ความจำเป็นในการฝังกลบ ช่วยลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่เกี่ยวข้องกับกระบวนการผลิตและการทิ้งของเสียได้อย่างมีประสิทธิภาพแล้ว  ยังได้ก่อให้เกิดความผูกพันกันของชุมชน การให้คุณค่าแก่ผู้สูงวัย ได้อีกด้วย

อะไรคือแรงผลักดันให้ชาวเมืองคามิคัทสึตัดสินใจทำเช่นนี้

แรงกระตุ้นที่สำคัญที่อยู่เบื้องหลังการขับเคลื่อนนโยบายดังกล่าวมาจาก ความตระหนักของชาวเมืองถึงความเสียหาย ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม และผลร้ายต่อสุขภาพของชาวเมือง จากการเผาขยะA10ในพื้นที่เปิด ซึ่งชาวเมืองต่างเห็นว่าเป็นสิ่งที่ไม่สมควรที่จะเกิดขึ้น  ชุมชนชาวเมืองคามิคัทสึจึงรวมกลุ่มกัน และสร้างระบบที่น่าทึ่งดังกล่าวขึ้น

แน่นอนว่า ในช่วงแรกนั้นชาวเมืองคามิคัทสึบางส่วนก็มีความลังเล เกี่ยวกับภาระกิจการแยกขยะที่รีไซเคิลได้ แล้วยังต้องทำความสะอาด ซึ่งเป็นเรื่องยุ่งยากและดูเหมือนจะไม่น่าสามารถปฏิบัติได้จริง  เพราะต้องมีการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมที่เคยชินอย่างมาก  แต่เดี๋ยวนี้กิจกรรมเหล่านี้ได้กลายเป็นส่วนหนึ่งของกิจวัตรประจำวันของชีวิตชาวเมืองไปแล้ว  ฮัทซูอิ คาตายามะ แม่บ้านชาวเมืองคามิคัทสึ ให้สัมภาษณ์กับ Seeker Stories ว่า “หลังจากที่คุณคุ้นเคยกับมัน มันก็กลายเป็นเรื่องปกติ  ตอนนี้ดิฉันไม่ได้คิดถึงมันด้วยซ้ำ มันกลายเป็นธรรมชาติของดิฉันที่จะแยกขยะให้ถูกต้อง”[1]  ชาวเมืองได้ทำการเปลี่ยนแปลงวิถีการดำเนินชีวิตให้เป็นแบบที่ไม่สร้างของเสีย  สร้างสังคมที่ทุกผู้คนนับถือซึ่งกันและกัน และเกื้อกูลซึ่งกันและกัน  ระบบการช่วยเหลือซึ่งกันและกันของชุมชนนี้คือสิ่งที่ทำให้เมืองดังกล่าวประสบความสำเร็จ

บทเรียนที่ชัดเจนจากตัวอย่างของชาวเมืองคามิคัทสึก็คือ ความตระหนักในโทษของวิถีชีวิตที่ทิ้งขว้างทรัพยากรซึ่งยังมีค่า หากเราใส่ใจที่จะคิดหาวิธีที่จะนำมาใช้ใหม่ ความตระหนักในโทษของวิถีการจัดการกับของเสียรูปแบบเดิมที่สร้างความเสียหายให้กับชุมชนเอง และความมีวินัยของผู้คนในชุมชนดังกล่าว รวมทั้งการรวมตัวกันของคนในชุมชนในการที่จะร่วมผลักดันภารกิจที่ไม่น่าเชื่อว่าจะเป็นไปได้ ให้ประสบความสำเร็จ

 

 

[1] Seeker Stories, “How This Town Produces No Trash,” at https://www.youtube.com/watch?v=eym10GGidQU.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s