ข้อค้นพบที่สำคัญจากการทบทวนกฎหมายเกี่ยวกับพลาสติกของประเทศต่างๆ

คมศักดิ์ สว่างไสว นักวิชาการประจำศูนย์ฯ 1. เกริ่นนำ ในเดือนธันวาคม ปี ค.ศ. 2018 UN Environment ได้เผยแพร่รายงาน “Legal Limits on Single-Use Plastics and Microplastics: A Global Review of National Laws and Regulations” ที่ได้สร้างกระแสความตื่นตัวกับผู้ที่สนใจปัญหาขยะพลาสติกเป็นอย่างมาก เพราะรายงานฉบับนี้ได้สรุปความคืบหน้าการแก้ไขปัญหามลพิษพลาสติกของ 192 ประเทศ จากการรวบรวมและทบทวนกฎหมาย/ข้อบังคับ/มาตรการ ที่เป็นการห้าม/จำกัด/จัดการ ทั้งในเชิงการผลิต/การนำเข้า/การขาย/การใช้/การทิ้งพลาสติก เป็นระยะเวลากว่า 6 เดือน (มีนาคม – สิงหาคม ค.ศ. 2018) โดยมุ่งเน้นพลาสติก 3 ชนิด คือ ถุงพลาสติก (Plastic Bags) ผลิตภัณฑ์พลาสติกที่ใช้ครั้งเดียว (Single Use Plastic Items) และไมโครบีดส์Continue reading “ข้อค้นพบที่สำคัญจากการทบทวนกฎหมายเกี่ยวกับพลาสติกของประเทศต่างๆ”

5 นโยบาย/ข้อเสนอแนะ/โครงการที่น่าสนใจ เพื่อการจัดการขยะพลาสติกของไทย

คมศักดิ์ สว่างไสว นักวิชาการประจำศูนย์ฯ จากการเสียชีวิตของลูกพะยูน “มาเรียม” ที่ได้กินขยะพลาสติกเข้าไปเพราะคิดว่าเป็นอาหาร และการตรวจพบไมโครพลาสติกในกระเพาะปลาทู ซึ่งเป็นปลาที่คนไทยนิยมรับประทาน ทำให้ในช่วงที่ผ่านมา ได้สร้างกระแสความสนใจและความตระหนัก ในปัญหาขยะพลาสติกและไมโครพลาสติกของสังคมไทยเป็นอย่างมาก จนเกิดการรณรงค์ไม่ให้ใช้ถุงพลาสติกและผลิตภัณฑ์พลาสติกที่ใช้ครั้งเดียวกันอย่างแพร่หลาย รวมทั้งการเก็บขยะตามชายหาดท่องเที่ยว รูปที่ 1 ข่าวการเสียชีวิตของพะยูนน้อย “มาเรียม” และการตรวจพบไมโครพลาสติกในกระเพาะปลาทู ที่มา: https://www.facebook.com/mangozero/posts/2306206699708902, https://www.facebook.com/mnpoc.trang3/posts/2120974728207664 เรื่องนี้ทำให้ผู้เขียนสงสัยว่า ในช่วง 2-3 ปีที่ผ่านมา ประเทศไทยได้มีนโยบายจากภาครัฐอะไรบ้างในการจัดการปัญหาขยะพลาสติก ภาคเอกชนได้มีส่วนร่วมหรือไม่ นักวิชาการได้ให้ข้อเสนอแนะอะไรบ้าง และมีโครงการที่ดำเนินงานแล้วได้ผลลัพธ์ที่ดีเยี่ยมบ้างไหม ซึ่งจากการค้นคว้าและรวบรวมข้อมูล ทำให้ผู้เขียนได้พบกับ 5 นโยบาย/ข้อเสนอแนะ/โครงการที่น่าสนใจ เพื่อการจัดการขยะพลาสติกของไทย ดังนี้ (ร่าง) โรดแมปการจัดการขยะพลาสติก พ.ศ. 2561-2573 สำหรับนโยบายหลักของประเทศไทยในการจัดการขยะพลาสติก คงจะหนีไม่พ้น “(ร่าง) โรดแมปการจัดการขยะพลาสติก พ.ศ. 2561-2573” ของกรมควบคุมมลพิษ กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ซึ่งเป็นกรอบและทิศทางการดำเนินการป้องกัน และแก้ไขปัญหาการจัดการขยะพลาสติกของประเทศ โดยโรดแมปประกอบด้วย 2 เป้าหมาย ดังนี้ เป้าหมายที่ 1Continue reading “5 นโยบาย/ข้อเสนอแนะ/โครงการที่น่าสนใจ เพื่อการจัดการขยะพลาสติกของไทย”

ปัญหาน้ำเน่าเสียในคลองชลประทานกับความยั่งยืนของประเทศไทย

ธนพงษ์ สงวนสิน นักศึกษาคณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์            ในอดีตการพัฒนาอย่างรวดเร็วของอุตสาหกรรม วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม และทรัพยากรโลกเป็นอย่างมาก อาทิ ปัญหาน้ำเน่าเสีย อากาศเป็นพิษ การรั่วไหลของสารกัมมันตรังสีเป็นต้น ทำให้ในปีพ.ศ. 2558 ประเทศต่างๆทั่วโลกรวมถึงประเทศไทยได้ร่วมมือกันกำหนดเป้าหมายในการพัฒนา ภายใต้ กรอบแนวคิดที่มองการพัฒนาเป็นมิติของเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อมให้มีความเชื่อมโยงกัน เรียกว่า เป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน หรือ Sustainable Development Goals (SDGs) โดยหนึ่งในปัญหาสิ่งแวดล้อมที่ สำคัญของไทย คือ ปัญหาน้ำเสียในคลองชลประทาน ซึ่งน้ำในคลองชลประทานมีความสำคัญคือ ใช้ในภาคการเกษตร         การจัดการบริหารน้ำคลองชลประทานที่ดีสามารถป้องกัน บรรเทาอุทกภัยและภัยแล้งได้ รวมถึงมีความเกี่ยวข้องกับประเพณีและวัฒนธรรม เช่น ประเพณีสงกรานต์ ประเพณีลอยกระทง จากที่กล่าวข้างต้นจะเห็นได้ว่าน้ำใน  คลองชลประทานมีความสำคัญทั้งด้านเศรษฐกิจและสังคมกับประเทศไทย โดยสาเหตุของปัญหาน้ำเน่าเสียในคลองชลประทาน เกิดจากหลายสาเหตุ อย่างน้อย 5 ประการ คือ 1. กฎหมายหรือบทลงโทษไม่เข้มงวด (lax regulations)Continue reading “ปัญหาน้ำเน่าเสียในคลองชลประทานกับความยั่งยืนของประเทศไทย”

จัดการพลาสติกให้ท้องทะเลไทย

หากพวกเราร่วมมือร่วมใจใน “การระดมเงินทุน” เพื่อการจัดการขยะบนบกและในทะเล เพื่อท้องทะเลไทยให้สวยงาม ไม่เห็นภาพอุจจาดตา และเพื่อสัตว์ทะเลที่มีถิ่นกำเนิดในประเทศไทย การระดมเงินทุนดังกล่าว ควรจะต้องมาจาก “ผู้ที่ใช้ประโยชน์ท้องทะเลไทย” เช่น การประมง (สัตว์น้ำที่เป็นอาหารของพวกเรา) การท่องเที่ยวทางทะเล และการอนุรักษ์สัตว์น้ำและพืชน้ำในทะเล ที่เป็นอาหารของสัตว์น้ำและเป็นการรักษาระบบนิเวศให้สมบูรณ์เพื่อสร้างประชากรปลาให้อุดมมากขึ้น และดึงดูดการท่องเที่ยวทางทะเลได้อย่างยั่งยืน หากภาครัฐเล็งเห็นความสำคัญของการจัดการขยะพลาสติกในท้องทะเลไทยอย่างจริงจัง ภาครัฐต้องจัดสรรงบประมาณแผ่นดินอย่างต่อเนื่อง มาให้ชุมชนหรือองค์กรของภาคประชาชนในการจัดการด้วยวิถีชุมชน และสามารถแก้ไขปัญหาขยะพลาสติกอย่างแท้จริง และดำเนินการได้ในระยะยาว (มิใช่แบบ “ไฟไหม้ฟาง”) เงินทุนดังกล่าวทั้งจากภาคประชาชนผู้ที่ใช้ประโยชน์ท้องทะเลไทยและจากภาครัฐ จะทำให้สามารถคิดค้นกิจกรรมที่หลากหลายเพื่อการอนุรักษ์ท้องทะเลไทย เงินจำนวนนี้สามารถสร้างอาชีพใหม่ให้สังคมไทย ที่เป็นเอื้อให้เกิดการพัฒนาที่ยั่งยืน (Blue-Green Jobs) เช่น “จัดการพลาสติกให้ท้องทะเลไทย” และ “ปลูกพืชอาหารและปล่อยสัตว์น้ำให้เป็นอาหารของสัตว์ทะเลไทย” เพื่อน้องมาเรียมและพี่ยามีล เป็นต้น

ปัญหาพลาสติกจัดการอย่างไรดี

ในการลดปัญหาขยะพลาสติกนั้น มีการศึกษาของกรมส่งเสริมคุณภาพสิ่งแวดล้อม (สส.) กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เมื่อปี 2560 เรื่อง มาตรการที่เกี่ยวข้องในการจัดการถุงพลาสติก โดยเน้นที่ “ถุงพลาสติกหูหิ้ว” ที่ใส่สิ่งของที่จับจ่ายใช้สอยของประชาชน โดยส่วนหนึ่งของการศึกษานี้ได้วิเคราะห์ความเต็มใจจ่าย (willingness to pay) ของประชาชนเพื่อลดการใช้ถุงพลาสติก ด้วยการใช้แบบสอบถามและแบบจำลองทางเศรษฐมิติจำนวน 2,040 ตัวอย่าง และพบว่า กลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่เห็นพ้องว่า ประชาชนทุกคนควรมีส่วนในการแบกรับต้นทุนในการจัดการขยะถุงพลาสติก กลุ่มตัวอย่างเสนอแนวทางการนำเงินค่าธรรมเนียมถุงพลาสติกไปใช้ประโยชน์ในด้านต่างๆ ดังนี้ (ก) เพื่อจัดตั้งกองทุนในการจัดการปัญหาสิ่งแวดล้อม (ร้อยละ 36) (ข) เพื่อนำไปจัดการปัญหาขยะเท่านั้น (ร้อยละ 33) (ค) เพื่อนำไปใช้ในกิจการของประเทศ (ร้อยละ 18) และ (ง) เพื่อนำไปช่วยผู้ที่มีรายได้น้อย (ร้อยละ 13) โดยเฉลี่ยแล้วผู้ตอบแบบสอบถามยินดีที่จะจ่ายค่าธรรมเนียมประมาณ 1 บาท เพื่อให้ได้ถุงพลาสติกมาใช้ตามปกติ ดังนั้นการกำหนดค่าธรรมเนียมเพื่อกระตุ้นให้ผู้บริโภคลดการใช้ถุงพลาสติก ควรกำหนดให้ค่าธรรมเนียมมีอัตราสูงกว่าค่าเฉลี่ย WTP ดังนั้น การศึกษานี้จึงเสนอให้เน้นการจัดเก็บค่าธรรมเนียมถุงพลาสติก โดยกำหนดเป็นจำนวน 1.5 – 2 เท่าของค่าContinue reading “ปัญหาพลาสติกจัดการอย่างไรดี”