สกลนคร 2560: บทเรียนจากการรับมือภัยพิบัติ

ดร.ศุภวัฒน์ สุขะปรเมษฐ วิทยาลัยนวัตกรรมการจัดการ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลรัตนโกสินทร์  บทนำ ข่าวการเกิดน้ำท่วมในเขตอำเภอเมืองสกลนคร เมื่อวันที่ 28 กรกฎาคม 2560 ถือเป็นข่าวภัยพิบัติที่ได้รับความสนใจเป็นอย่างมาก เนื่องจากเป็นเหตุการณ์ภัยพิบัติที่ถือว่าร้ายแรงที่สุดในรอบกว่า 20 ปี ส่งผลกระทบต่อ ชีวิตทรัพย์สิน และเศรษฐกิจของจังหวัดสกลนครเป็นอย่างมาก เนื่องจากบริเวณที่น้ำท่วมทั้งเขตเทศบาลเมืองสกลนครและบริเวณโดยรอบนั้น ถือเป็นเขตเศรษฐกิจสำคัญของจังหวัดสกลนคร เป็นที่ตั้งของธุรกิจ ธนาคาร โรงพยาบาล ตลอดจนสนามบิน จากเหตุการณ์นี้จึงเกิดคำถามสำคัญคือ เหตุใดการรับมือภัยพิบัติในครั้งนี้ของสกลนครจึงมีปัญหา และแนวทางการฟื้นฟู เยียวยา เป็นอย่างไร ทางนักวิจัยจากศูนย์วิจัยนโยบายด้านเศรษฐกิจจึงได้ลงพื้นที่จังหวัดสกลนคร เมื่อวันที่ 5-7 สิงหาคม 2560  เพื่อรับฟังเสียงสะท้อนของประชาชนผู้ได้รับผลกระทบบางส่วน สาเหตุ สถานการณ์ การเตือนภัยและความเคยชิน สาเหตุสำคัญของการเกิดน้ำท่วมในครั้งนี้ มีสองประการหลัก ได้แก่ ประการแรก คือ 1) ปริมาณน้ำฝนที่ตกหนักและต่อเนื่อง คือ เมื่อวันที่ 27 กรกฎาคม 2560 มีปริมาณฝนตกในเขตอำเภอเมืองสกลนคร 130.1 มิลลิเมตร และ วันที่ 28Continue reading “สกลนคร 2560: บทเรียนจากการรับมือภัยพิบัติ”

เก็บได้จากการประชุม Regional Expert Meeting หัวข้อ “Revitalizing Rural Development for Poverty Eradication in Asia” ระหว่างวันที่ 2 – 4 สิงหาคม 2560 ณ โรงแรมเซ็นทารา อุดรธานี

รองศาสตราจารย์ ดร. นิรมล สุธรรมกิจ คณะเศรษฐศาตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ โดยวิทยาลัยพัฒนาศาสตร์ป๋วย อึ๊งภากรณ์จัดการประชุมวิชาการนานาชาติขึ้น ในหัวข้อ “Revitalizing Rural Development for Poverty Eradication in Asia” ระหว่างวันที่ 2 – 4 สิงหาคม 2560 ณ โรงแรมเซ็นทารา อุดรธานี โดยมีผู้เข้าร่วมประชุมประกอบด้วยผู้เชี่ยวชาญในด้านการพัฒนาชนบทจากประเทศไทยและประเทศต่างๆ (เช่น สมาชิกอาเซียน สหภาพยุโรป สหรัฐอเมริกา) ในการนี้ องค์ปาฐกกิติมศักดิ์ คือ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ นายแพทย์ ธีรเกียรติ เจริญเศรษฐศิลป์ และ Mr. Sanjit “Bunker” Roy ผู้ก่อตั้ง Barefoot College ที่สนับสนุนกิจกรรมเพื่อดึงศักยภาพของสตรี (empowerment) ในการพัฒนาชุมชนอย่างยั่งยืน โดยท่านรัฐมนตรีฯ ได้นำเสนอข้อมูลที่น่าสนใจคือ ระดับความสามารถด้านการอ่านการเขียนและการคำนวณของเยาวชนไทยในเมืองและชนบท (ไม่ว่าจะเป็นโรงเรียนเอกชนหรือโรงเรียนของรัฐ) มีความแตกต่างกันอย่างมากContinue reading “เก็บได้จากการประชุม Regional Expert Meeting หัวข้อ “Revitalizing Rural Development for Poverty Eradication in Asia” ระหว่างวันที่ 2 – 4 สิงหาคม 2560 ณ โรงแรมเซ็นทารา อุดรธานี”

Water Footprint กับเศรษฐกิจสีเขียว

ดร.ศุภวัฒน์ สุขะปรเมษฐ วิทยาลัยนวัตกรรมการจัดการ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลรัตนโกสินทร์ 1.บทนำ น้ำถือเป็นทรัพยากรธรรมชาติที่ความสำคัญยิ่ง เนื่องจากน้ำเป็นปัจจัยการผลิตของภาคการผลิตต่าง ๆ  ทั้ง เกษตรกรรม อุตสาหกรรม การบริการ ตลอดจนการอุปโภค บริโภคของครัวเรือน แต่ด้วยการเจริญเติบโตของระบบเศรษฐกิจ โดยเฉพาะในปัจจุบันที่การเติบโตของการผลิตไม่ได้เป็นเพียงเพื่อการบริโภคภายในประเทศเท่านั้น หากแต่มีการขยายตัวของการผลิตเพื่อการส่งออกไปยังภูมิภาคอาเซียนและภูมิภาคอื่น ๆ จึงทำให้ความต้องการใช้น้ำเพิ่มขึ้นในทุกสาขาการผลิต  ในขณะที่การจัดการด้านอุปทาน ได้แก่ การสร้างหรือจัดหาแหล่งน้ำใหม่ๆ ทำได้ยากขึ้น เนื่องจากข้อจำกัดทั้งด้านงบประมาณในการลงทุนและสภาพของพื้นที่ รวมถึงผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมที่เกิดจากการสร้างเขื่อนหรืออ่างเก็บน้ำ หากพิจารณาสถานการณ์ภาวะขาดแคลนน้ำของประเทศไทยในปี พ.ศ. 2557-2559 อาจกล่าวได้ว่าเป็นช่วงที่วิกฤตที่สุด ข้อมูลอีกประการหนึ่งที่สะท้อนถึงภาวะขาดแคลนน้ำคือ ปริมาณน้ำท่าในแหล่งน้ำธรรมชาติที่สำคัญทั่วทุกภาคของประเทศไทยเกือบทั้งหมด อาทิ แม่น้ำปิง วัง ยม น่าน มูล ตาปี อยู่ในเกณฑ์น้อย นอกเหนือไปจากภาวะฝนน้อยอันเนื่องมาจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศแล้ว สาเหตุประการสำคัญของการขาดแคลนน้ำ คือ การจัดการที่ขาดความเป็นธรรม ไม่สนับสนุนให้เกิดการใช้ประโยชน์สูงสุด และไม่เอื้ออำนวยให้มีการใช้ทรัพยากรอย่างยั่งยืน ระบบ บริหารและกำกับที่เป็นอยู่ขาดความเป็นเอกภาพ ขาดสมรรถนะที่จะยืดหยุ่นไปตามสถานการณ์ ความต้องการที่มีแนวโน้มสูงขึ้นในขณะที่อุปทานในหน้าแล้งมีความแปรปรวนมากขึ้น (Molle, 2001; มิ่งสรรพ์ ขาวสะอาด และคณะ, 2544)Continue reading “Water Footprint กับเศรษฐกิจสีเขียว”

แนวคิดการสร้างป่าไม้ในเมือง (urban forest)

รศ.ดร.นิรมล สุธรรมกิจ มาตรการในการจัดการป่าในเมือง (urban forest) การจัดการป่าในเมือง (urban forest) ในที่นี้มีความหมายที่แตกต่างไปจากกรอบกฎหมายของ “พื้นที่สีเขียว” ของผังเมืองทั่วไป ที่มักหมายถึง “สวนสาธาณะ” เพื่อพักผ่อนหย่อนใจหรือเพื่อร่มเงาหรือสวนดอกไม้หรือสวนหย่อมเท่านั้น ดังนั้น มาตรการในการจัดการป่าในเมืองที่จะกล่าวต่อไปนี้ มีบริบทที่ยังไม่มีกฎหมายรองรับในปัจจุบัน (ซึ่งได้แก่ การจัดสรรพื้นที่ทำสวน การเว้นที่ว่างเพื่อปลูกต้นไม้) การจัดการป่าในเมืองดังกล่าวจำเป็นต้องมีการศึกษาทั้งในด้าน “การยอมรับ” แนวคิดการจัดการป่าไม้ที่ยั่งยืน (sustainable forestry) ในลักษณะมีความเชื่อมโยงเรื่องการมีส่วนร่วมของคนกรุงเทพฯและปริมณฑลหรือ “ชาวเมือง” ผ่านกลไกต่างๆ ตัวอย่างเช่น (1) ความเต็มใจจ่าย (willingness to pay) ของประชาชนในการบริจาคเงินเพื่อให้ได้พื้นที่สีเขียวและป่าในเมือง ซึ่งยังไม่มีหน่วยงานของภาครัฐใดทำการสำรวจหรือระดมทุนเพื่อการเพิ่มพื้นที่สีเขียวในเมืองหรือป่าในเมือง หลักแนวคิดเรื่องความเต็มใจจ่ายจะกล่าวในหัวข้อถัดไป (2) กลไกเรื่องพันธบัตรป่าไม้ (forest fund) ที่ภาครัฐสามารถออกกฎหมายหรือกฎระเบียบเพื่อรองรับแนวทางการดำเนินงาน “พันธบัตรป่าไม้” เฉกเช่นทำนองเดียวกับพันธบัตรรัฐบาล (อาทิ พันธบัตรช่วยชาติ) โดยกลไกพันธบัตรป่าไม้ ยังเป็นเรื่องใหม่ของสังคมไทย แต่ก็ได้มีการศึกษาแนวทางการพัฒนากลไกนี้สำหรับประเทศไทยแล้ว เช่น อดิศร อิศรางกูร ณ อยุธยา และContinue reading “แนวคิดการสร้างป่าไม้ในเมือง (urban forest)”

การทบทวนแนวคิดป่าไม้ในเมือง (urban forest)

รศ.ดร.นิรมล สุธรรมกิจ คณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ความสำคัญของป่าในเมือง จากกระแสเรื่องโลกร้อนนั้น ป่าไม้จะมีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งในการแก้ปัญหาโลกร้อน และประชาชนโดยทั่วไปก็สามารถมีส่วนร่วมได้ไม่จำกัด โดยเฉพาะประชาชนที่อาศัยอยู่ในเขตแนวป่าหรือบริเวณใกล้เคียง ประชาชนในเขตเมืองใหญ่ เช่น กรุงเทพมหานครและปริมณฑลก็สามารถมีส่วนร่วมในเรื่องการจัดการป่าไม้ที่ยั่งยืนได้เช่นกัน โดยผ่านการยอมรับลักษณะของ “ป่าในเมือง” (urban forest) ที่มีความหมายกว้างกว่า “พื้นที่สีเขียว” (green area) ป่าในเมือง (urban forest) เป็นองค์ประกอบของการป่าไม้ในเมือง (urban forestry) ที่ว่าด้วยการจัดการต้นไม้ในเมืองทั้งแบบมีการวางแผนอย่างเป็นระบบ การบูรณาการศาสตร์ต่างๆ ของการจัดการต้นไม้ในเขตเมืองที่คำนึงถึงคุณลักษณะพื้นฐาน ปัจจัยด้านสังคม คุณภาพชีวิตของประชาชนที่อาศัยในเขตเมือง ผ่านการมีส่วนร่วมของประชาชนที่อยู่อาศัย [Carter, 1995] การจัดการดังกล่าวเกี่ยวข้องกับพื้นที่ที่มีต้นไม้ทั้งต้นไม้เดี่ยว กลุ่มของต้นไม้ หรือ ต้นไม้ที่อยู่ในอาณาบริเวณที่ประชากรอาศัยอยู่ในความหนาแน่นระดับหนึ่ง ครอบคลุมถึงอาณาบริเวณของถนน สวนสาธารณะ และบริเวณแยกต่างๆ ที่มีการจัดการต้นไม้ นอกจากนั้นการจัดการป่าไม้ในเขตเมืองยังครอบคลุมถึงเรื่องประโยชน์ของต้นไม้ในแง่มุมต่างๆ และปัญหาที่เกี่ยวข้องกับต้นไม้เหล่านั้น จุดมุ่งหมายหลักของการป่าไม้ในเมือง คือ การปรับปรุงสุขภาพของต้นไม้ให้มีความแข็งแรง และเพิ่มคุณค่าของต้นไม้และบริเวณโดยรอบเขตเมืองนั่นเอง บทบาทของการป่าไม้ในเมือง (urban forestry) ในประเทศพัฒนาแล้วจะแตกต่างจากประเทศกำลังพัฒนา กล่าวคือ ในประเทศอุตสาหกรรม การป่าไม้ในเมืองนั้นจะคำนึงถึงประโยชน์ด้านการยกระดับคุณภาพสิ่งแวดล้อมและประโยชน์ทางทัศนียภาพContinue reading “การทบทวนแนวคิดป่าไม้ในเมือง (urban forest)”