เกษตรสีเขียว (Green Agriculture)

  อ.ดร. มณเฑียร สติมานนท์ คณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ นิยาม           เกษตรสีเขียวหรือเกษตรยั่งยืนนับเป็นส่วนสำคัญของเศรษฐกิจสีเขียวอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้เนื่องจากภาคเกษตรทั้งในระดับชาติและนานาชาติเป็นภาคการผลิตสำคัญที่นอกจากสร้างการจ้างงานและอาชีพให้คนจำนวนมาก รวมทั้งเป็นภาคที่สร้างรายได้ให้กับประชากรผู้มีสถานะยากจนโดยเฉพาะในประเทศกำลังพัฒนา โดยเกษตรสีเขียวครอบคลุมไปถึงการผลิตและบริโภคสินค้าอาหาร เส้นใย พืช และผลิตภัณฑ์จากสัตว์ต่าง ๆ โดยใช้กระบวนการผลิตที่ปกป้องและส่งเสริมสภาพแวดล้อม สุขภาพ ชุุมชน และสวัสดิการแรงงาน และสวัสดิการปศุสัตว์ โดยรูปแบบการผลิตและบริโภคนี้จะไม่ส่งผลต่อศักยภาพการผลิตและบริโภคสินค้าของผู้คนและสภาพแวดล้อมในอนาคต ความจำเป็น ในอดีตที่ผ่านมาการเพิ่มความสามารถในการแข่งขันของภาคเกษตรได้ตั้งอยู่บนพื้นฐานของกระบวนการเกษตรอุตสาหกรรมที่เน้นไปที่การใช้ปัจจัยภายนอกภาคการเกษตร และเป็นการผลิตที่เน้นไปที่การใช้ทรัพยากรเข้มข้น เช่น การใช้พลังงาน สารเคมี น้ำ เครื่องจักร หรือเมล็ดพันธ์ใหม่ๆ เพื่อให้ไล่ตามการผลิตในภาคอุตสาหกรรมในระดับการพัฒนาในยุค 2.0 อย่างไรก็ตามแม้การผลิตสินค้าเกษตรดังกล่าวจะส่งผลให้ภาวะขาดอาหารของประชากรโลกลดลงอย่างมีนัยสำคัญในช่วงระยะเวลา 50 ปีที่ผ่านมา แต่ในปัจจุบันมีประชากรโลกมากกว่าหนึ่งพันล้านคนที่ประสบปัญหาด้านการขาดสารอาหาร (UNEP 2011) และในขณะเดียวกันการพยายามสร้างอุตสาหกรรมการเกษตรดังกล่าวได้ส่งผลกระทบอย่างรุนแรงต่อการพัฒนาทั้งทางด้านสังคม เศรษฐกิจ และสภาพแวดล้อมอย่างรุนแรง อาทิ การเสื่อมสภาพของระบบชีวภาพ และสิ่งแวดล้อม การชะล้างหน้าดิน การลดลงและการเข้าถึงอุปทานน้ำผิวดิน ปัญหาคุณภาพน้ำที่ผ่านการใช้งานจากภาคเกษตร ปัญหาความขัดแย้งระหว่างภาคเกษตรชุมชนและเกษตรอุตสาหกรรม และ ปัญหาการเปลี่ยนสภาพภูมิอากาศ การทำให้เกษตรเป็นสีเขียว (Greening the Agriculture) การทำให้ภาคเกษตรเป็นสีเขียวขึ้นอยู่ปัจจัยหลักที่ประกอบไปด้วยContinue reading “เกษตรสีเขียว (Green Agriculture)”

การรับรองธุรกิจสีเขียว

   คมศักดิ์ สว่างไสว นักวิจัยอิสระ จากที่เราได้ทราบถึงองค์ประกอบของธุรกิจสีเขียวในฉบับที่แล้ว ในฉบับนี้เราจะมาเรียนรู้เกี่ยวกับการรับรองธุรกิจสีเขียว เพราะเราไม่สามารถปฏิเสธได้เลยว่า เมื่อเราคิดที่จะทำธุรกิจสีเขียวแล้ว ก็จะต้องมีการรับรองเข้ามาเกี่ยวข้องด้วย เพื่อสร้างความมั่นใจให้กับตัวเองว่าได้ดำเนินงานมาอย่างถูกทาง และสร้างความเชื่อมั่นให้กับลูกค้าของเรา โดยการรับรองธุรกิจสีเขียวนี้ จะเป็นการรับรองในเชิงนโยบายและการดำเนินงานด้านสิ่งแวดล้อมของบริษัทเท่านั้น ไม่ใช่การรับรองไปที่ตัวผลิตภัณฑ์หรือบริการ รวมทั้งไม่ใช่การรับรองที่แผนกใดแผนกหนึ่งของบริษัทอีกด้วย อย่างไรก็ตาม ณ ปัจจุบันยังไม่มีมาตรฐานการรับรองธุรกิจสีเขียวที่เป็นมาตรฐานแบบเดียวกันทั้งหมด โดยองค์กรที่ออกมาตรฐานส่วนใหญ่เป็นองค์กรแสวงหากำไรและไม่แสวงหากำไร ซึ่งแต่ละองค์กรครอบคลุมขอบเขตอำนาจในการรับรองไม่เหมือนกัน บางองค์กรออกมาตรฐานที่ใช้ได้ในระดับท้องถิ่น บางองค์กรออกมาตรฐานที่ใช้ได้ในระดับประเทศ และมีองค์กรน้อยมากที่ออกมาตรฐานระหว่างประเทศ นอกจากนี้มาตรฐานส่วนใหญ่จะอยู่ในระดับธุรกิจขนาดกลางและขนาดย่อม และมีส่วนน้อยที่อยู่ในระดับธุรกิจขนาดใหญ่ ถึงแม้ว่า เป็นเรื่องยากลำบากที่จะพิจารณาธุรกิจสีเขียวที่มีมาตรฐานแตกต่างกัน แต่เราสามารถเรียนรู้รายละเอียดสำคัญๆ ที่เหมือนกันในแต่ละมาตรฐานได้ โดยมาตรฐานที่ใช้ในครั้งนี้ ได้แก่ Institute for Green Business Certification, Green America Certification, Green Business Bureau และ Green Plus Certification หลักการทั่วไปของการรับรองธุรกิจสีเขียว การรับรองธุรกิจสีเขียวจะมีหลักการทั่วไปที่ยึดถือตาม 3 เสาหลักของความยั่งยืน คือ สิ่งแวดล้อม สังคม และเศรษฐกิจ โดยที่เสาหลักสุดท้ายจะถูกเปลี่ยนเป็นContinue reading “การรับรองธุรกิจสีเขียว”

สินค้าที่เอื้อประโยชน์ต่อสิ่งแวดล้อม คืออะไร

รศ.ดร.นิรมล สุธรรมกิจ คณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ เนื่องจากในปัจจุบันนี้ สินค้าและบริการที่เกี่ยวข้องกับการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมมีอยู่ด้วยกันหลายกลุ่ม ในที่นี้จะขอกล่าวถึง สินค้าและบริการที่เอื้อประโยชน์ต่อสิ่งแวดล้อม (Environmentally Preferable Products and Services) สินค้าและบริการที่เอื้อประโยชน์ต่อสิ่งแวดล้อม อาจหมายถึงสินค้าและบริการที่มีลักษณะดังต่อไปนี้ (1) การผลิตสินค้าและบริการจะคำนึงถึงปัญหาการขาดแคลนทรัพยากร (Scarcity) และการส่งเสริมคุณภาพสิ่งแวดล้อม (Environmental Quality) ตลอดสายโซ่การผลิต ตั้งแต่วัตถุดิบ จนถึงกระบวนการกำจัดซากและของเสีย (2) การคำนึงถึงปัญหาทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมนั้น อาจจะเกิดขึ้น ณ ขั้นตอนใดก็ได้ในวงจรชีวิตของผลิตภัณฑ์และบริการ ซึ่งอาจจะรวมถึงการผลิต (Production) และ การขาย (Sale) (3) แนวคิดในการคำนึงถึงการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ยึดหลักประเมินตามวัฏจักรวงจรชีวิตของผลิตภัณฑ์หรือบริการ[1] (4) การออกแบบผลิตภัณฑ์คำนึงถึงปัญหาสิ่งแวดล้อมและการลดลงของทรัพยากรธรรมชาติ หรือ มีการย่อยสลายง่ายกว่า กำจัดซากง่ายกว่า สามารถเข้าระบบ 3R (Reuse, Recycle, Recovery) ได้มากกว่า เป็นต้น (5) เป็นสินค้าและบริการที่ทำลายสิ่งแวดล้อมน้อยกว่า (Less Environmental Harm) เมื่อเปรียบเทียบกับสินค้าชนิดเดียวกันหรือสินค้าที่มีวัตถุประสงค์การใช้เหมือนกันContinue reading “สินค้าที่เอื้อประโยชน์ต่อสิ่งแวดล้อม คืออะไร”

นิยามของเศรษฐกิจสีเขียว: จุดร่วม จุดต่าง และความหลากหลาย

อ.ชล บุนนาค คณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์   แนวคิดเศรษฐกิจสีเขียว (Green Economy) เป็นแนวคิดที่ถูกให้ความสำคัญมากขึ้นในระดับโลก วิกฤตการเงินในปี 2008 และความรุนแรงที่เพิ่มขึ้นของผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศอันเป็นผลมาจากกิจกรรมทางเศรษฐกิจของมนุษย์ยิ่งทำให้เศรษฐกิจสีเขียวดูจะเป็นทางเลือกที่หลีกเลี่ยงไม่ได้สำหรับอนาคตของมนุษยชาติ การประชุม Rio+20 (United Nations Conference on Sustainable Development: UNCSD) ในปี 2012 เศรษฐกิจสีเขียวจึงถูกยกให้เป็นประเด็นถกเถียงสำคัญในเวทีเจรจาระหว่างรัฐบาลประเทศต่างๆ แต่แนวคิดเศรษฐกิจสีเขียวจริงๆแล้วคืออะไรกันแน่? ในปัจจุบันยังคงมีการถกเถียงในประเด็นนี้อย่างกว้างขวาง มิใช่เฉพาะในวงวิชาการเท่านั้น แต่ในวงเวทีเจรจาระหว่างรัฐ นักธุรกิจ และภาคประชาสังคมก็มีการถกเถียงและเสนอว่าเศรษฐกิจสีเขียวคืออะไรและมีนิยามมากมายถูกนำเสนอขึ้นมา Newton และ Cantarello (2014) ผู้เขียนหนังสือเรื่อง An Introduction to the Green Economy ชี้ประเด็นนี้และนำเสนอนิยามต่างๆเกี่ยวกับเศรษฐกิจสีเขียว บทความนี้จะลองสังเคราะห์นิยามต่างๆที่ Newton และ Cantarello ได้รวบรวมไว้และพยายามสรุปให้เห็นถึงจุดร่วมและจุดต่างของแนวคิดต่างๆเกี่ยวกับเศรษฐกิจสีเขียว เนื่องจากเศรษฐกิจสีเขียวเป็นแนวคิดที่มีความใกล้ชิดกับแนวคิดการพัฒนาที่ยั่งยืนอย่างยิ่ง นิยามต่างๆของเศรษฐกิจสีเขียวที่ถูกนำเสนอขึ้นมาจะมีความเกี่ยวข้องกับมิติทางเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อมเสมอ มิติต่างๆเหล่านี้ถือเป็นฐานคิดในเรื่องการพัฒนาที่ยั่งยืน กล่าวคือ การพัฒนาที่ยั่งยืนจะต้องสร้างสมดุลระหว่างการพัฒนาเศรษฐกิจ การพัฒนาสังคมContinue reading “นิยามของเศรษฐกิจสีเขียว: จุดร่วม จุดต่าง และความหลากหลาย”

จับกระแสเศรษฐกิจสีเขียว ฉบับที่ 2 | ปีที่ 1 | กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2559

เรื่องน่าสนใจในฉบับที่ 2 นิยามของเศรษฐกิจสีเขียว: จุดร่วม จุดต่าง และความหลากหลาย อ.ชล บุนนาค สินค้าที่เอื้อประโยชน์ต่อสิ่งแวดล้อม คืออะไร รศ.ดร.นิรมล สุธรรมกิจ การรับรองธุรกิจสีเขียว คมศักดิ์ สว่างไสว เกษตรสีเขียว (Green Agriculture) อ.ดร.มณเฑียร สติมานนท์ แบบจำลองกับการบริหารจัดการการปล่อยก๊าซเรือนกระจก (ตอนที่ 1) อ.ดร.ณัฐพงษ์ พัฒนพงษ์ สังคมคาร์บอนต่ำ ตอน คามิคัทสึ เมืองไร้ขยะ รศ.ดร.ชยันต์ ตันติวัสดาการ ขยะกำลังจะล้นโลก ตอนที่ (2) อ.ดร.อนิณ อรุณเรืองสวัสดิ์ บทบรรณาธิการ จุลสารจับกระแสเศรษฐกิจสีเขียวฉบับที่ 2 นี้ประกอบด้วยบทความทั้งสิ้น 7 เรื่อง ซึ่งยังคงเน้นให้สาระความรู้เกี่ยวกับด้านเศรษฐกิจสีเขียวในมุมมองที่หลากหลายจากนักวิจัยที่มีความเชี่ยวชาญในด้านต่างๆ เริ่มด้วย การทำความเข้าใจเกี่ยวกบนิยามของเศรษฐกิจสีเขียว โดย อ.ชล บุนนาค จากนั้นทำความรู้จักกับ “สินค้าที่เอื้อประโยชน์ต่อสิ่งแวดล้อม” โดย รศ.ดร.นิรมล สุธรรมกิจ ส่วนด้านความรู้ในด้านธุรกิจสีเขียว คมศักดิ์Continue reading “จับกระแสเศรษฐกิจสีเขียว ฉบับที่ 2 | ปีที่ 1 | กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2559”