การประชุมเชิงปฏิบัติการเรื่อง กติกาการจัดสรรน้ำผ่านกระบวนการเกม

“โครงการเกณฑ์การบริหารจัดการน้ำที่เชื่อมโยงกับการพัฒนาด้านเศรษฐกิจและสังคมในประเทศไทย” โดยการสนับสนุนของสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) จัดการประชุมเชิงปฏิบัติการ เรื่อง กติกาการจัดสรรน้ำผ่านกระบวนการเกม ในวันที่ 28 กันยายน 2561 ณ โรงแรมปทุมวัน ปริ๊นเซส

DSC_0316
รศ.ดร.นิรมล สุธรรมกิจ ประธานโครงการฯ

“โครงการเกณฑ์การบริหารจัดการน้ำที่เชื่อมโยงกับการพัฒนาด้านเศรษฐกิจและสังคมในประเทศไทย” ได้จัดกิจกรรมการประชุมเชิงปฏิบัติการขึ้น เพื่อนำเสนอเครื่องมือและกลไกทางเศรษฐศาสตร์ในการจัดสรรน้ำ ที่เชื่อมโยงมิติทางเศรษฐกิจ สังคม โดยคำนึงถึงความมั่นคงด้านอาหารและทรัพยากรน้ำ และ เพื่อให้หน่วยงานที่มีส่วนเกี่ยวข้องในกระบวนการจัดสรรน้ำสามารถเข้าใจในเครื่องมือทางเศรษฐศาสตร์ (ค่าใช้จ่ายด้านน้ำ หรือการกำหนดโควตาการใช้น้ำ) เครื่องมือทางสังคม (กติกาทางสังคม) และเครื่องมือทางกายภาพ (ระบบชลประทาน อ่านเก็บน้ำ) ในการจัดสรรน้ำ ตลอดจน เพื่อระดมสมองข้อเสนอแนะเกณฑ์การจัดสรรน้ำใน 10 ปีข้างหน้า สำหรับการบริหารงานลุ่มน้ำในประเทศไทย ผ่านกระบวนการเกมกระดาน (board game) ในโอกาสนี้มีตัวแทนจากหน่วยงานราชการเข้าร่วมการประชุม ดังนี้

  • สำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติ
  • กรมทรัพยากรน้ำ
  • กรมชลประทาน
  • กรมทรัพยากรน้ำบาดาล
  • สถาบันสารสนเทศทรัพยากรน้ำและการเกษตร (องค์การมหาชน)
  • การประปานครหลวง
  • การประปาส่วนภูมิภาค
  • กรมอุตุนิยมวิทยา
  • กรมเจ้าท่า
  • กรมฝนหลวงและการบินเกษตร
  • สำนักงานคณะกรรมการพิเศษเพื่อประสานงานโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ
  • กรมส่งเสริมคุณภาพสิ่งแวดล้อม
  • กรมควบคุมมลพิษ
  • กรุงเทพมหานคร
  • สำนักงานปลัดกระทรวงมหาดไทย
  • สำนักงานเศรษฐกิจการคลัง
  • กรมโยธาธิการและผังเมือง
DSC_0281
แบ่งเป็น 2 ลุ่มน้ำ ลุ่มน้ำละ 3 กลุ่ม ได้แก่ ต้นน้ำ กลางน้ำ ปลายน้ำ

รูปแบบเกมแบ่งเป็น 2 ลุ่มน้ำ โดยแต่ละลุ่มน้ำประกอบด้วย 3 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มต้นน้ำ กลุ่มกลางน้ำและกลุ่มปลายน้ำ ซึ่งแต่ละกลุ่มมีสมาชิก 5-6 คน จำลองให้ผู้เล่นแต่ละกลุ่มคือคณะกรรมการลุ่มน้ำย่อย ทำหน้าที่บริหารจัดการในพื้นที่ซึ่งมีทรัพยากรน้ำเป็นปัจจัยหลักในการบรรลุเป้าหมายทางเศรษฐกิจและสังคม ภายใต้ข้อจำกัดและสถานการณ์ของแต่ละกลุ่มซึ่งจำลองมาจากเหตุการณ์จริง

DSC_0336
บอร์ดเกมการบริหารจัดการน้ำ

ในเกมดำเนินมาตรการจัดสรรทรัพยากรน้ำจากส่วนกลางแบ่งเป็น 3 มาตรการ ได้แก่

  1. มาตรการสั่งการจากส่วนกลาง (Command & Control) คือการกำหนดจากรัฐส่วนกลางว่าจะจัดสรรน้ำให้แต่ละพื้นที่ปริมาณเท่าใดและให้พื้นที่ใดก่อน (ในกรณีที่มีน้ำไม่เพียงพอแก่ทุกกลุ่ม) ตามที่รัฐส่วนกลางเห็นสมควร
  2. มาตรการเก็บค่าน้ำ (Water Fee) เนื่องจากปัจจุบันน้ำชลประทานประเทศไทยเป็นสินค้า (ฟรี) ที่กีดกันผู้ใช้ไม่ได้แต่ใช้แล้วสามารถหมดไป (Common Goods) จึงเกิดปัญหาการใช้ทรัพยากรน้ำแบบมือใครยาวสาวได้สาวเอา (tragedy of the commons) และทำให้ทรัพยากรน้ำขาดแคลนในที่สุด จึงเกิดมาตรการเก็บค่าน้ำขึ้นเพื่อให้ราคาเป็นกลไกกำหนด เมื่อน้ำมีราคาทำให้ผู้ใช้น้ำเห็นคุณค่าของทรัพยากรและใช้อย่างมีประสิทธิภาพสูงสุด
  3. มาตรการแลกเปลี่ยนโควตาการใช้น้ำ (Transferable Quota) เป็นมาตรการที่รัฐส่วนกลางจัดสรรน้ำให้เท่ากันทุกกลุ่ม ต่อมาหากกลุ่มใดมีความต้องการใช้น้ำน้อยกว่าที่ได้รับจัดสรรสามารถนำน้ำไปขายให้กลุ่มที่มีน้ำไม่พอใช้ ซึ่งราคาและปริมาณซื้อขายขึ้นอยู่กับการเจรจาของผู้ซื้อและผู้ขาย
DSC_0321
อ.ชล บุนนาค เป็นกระบวนกรนำเล่นเกมการบริหารจัดการน้ำ

หลังจากเล่นจากเกมกระดาน ผู้เข้าร่วมมีความเห็นดังนี้

  • ค่าน้ำประปาในเมืองท่องเที่ยวควรเก็บค่าธรรมเนียมใช้น้ำเพิ่ม เนื่องจากภาครัฐไม่สามารถปล่อยให้เมืองท่องเที่ยวขาดน้ำได้ จึงทำให้เมืองท่องเที่ยวมีน้ำใช้อย่างเพียงพอตลอดเมื่อเทียบกับบางแห่งที่ช่วงแล้งไม่มีน้ำใช้
  • การบริหารจัดการน้ำ ยังมี Demand ไม่เท่ากับ Supply กล่าวคือบางพื้นที่มี Demand และมีเงินซื้อน้ำ แต่โครงสร้างพื้นฐานด้านการขนส่งน้ำ (ทั้งด้านกายภาพและนวัตกรรม) ในปัจจุบันยังไม่มีความพร้อม จึงไม่สามารถเกิดตลาดขึ้นได้
  • เกณฑ์การคิดค่าน้ำควรมาจากค่าลงทุนและค่าบำรุงรักษาโครงสร้างพื้นฐานในการขนส่งน้ำ ค่าดำเนินการเพื่ออนุรักษ์ต้นน้ำ และนำเงินเข้ารัฐ นอกจากนั้นควรรวมต้นทุนทางเศรษฐศาสตร์
  • เสนอให้มีการพิจารณาเรื่องกำหนดโควตาและเก็บค่าน้ำจากแหล่งน้ำไม่เคยเก็บ ได้แก่ น้ำฝน (ที่มาจากฝนเทียม) น้ำท่า น้ำบาดาล
  • ควรมีการระดมความคิดเห็นร่วมกันของ ต้นน้ำ กลางน้ำและปลายน้ำ เพื่อให้เกิดความเข้าใจและเกื้อกูลในการใช้ทรัพยากรน้ำร่วมกันทั้งภาคเกษตรกรรม ภาคอุตสาหกรรม ภาคการท่องเที่ยว และภาคครัวเรือนเป็นต้น
  • หากในอนาคตมีโครงสร้างพื้นฐานที่เป็นระบบจัดสรรน้ำที่ดีขึ้น ควรให้ผู้ใช้น้ำทุกภาคส่วนทราบข้อมูลและข้อจำกัดของระบบ เพื่อให้ภาครัฐและผู้ใช้น้ำเองสามารถดำเนินการได้อย่างมีประสิทธิภาพสูงสุด

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s