แบบจำลองกับการบริหารจัดการการปล่อยก๊าซเรือนกระจก (ตอนที่ 1)

  อ.ดร.ณัฐพงษ์ พัฒนพงษ์ คณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ นับตั้งแต่ผลการวิเคราะห์ทางวิทยาศาสตร์ได้ชี้ให้เห็นถึงผลกระทบจากการใช้เชื้อเพลิงประเภทฟอสซิลซึ่งการเผาไหม้เชื้อเพลิงประเภทดังกล่าว ส่งผลกระทบต่อชั้นบรรยากาศของโลกและทำให้เกิดสภาวะเรือนกระจก  ความพยายามในการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกได้กลายเป็นประเด็นสำคัญในระดับนานาชาติในช่วงเวลากว่า 20 ปีที่ผ่านมา แต่อย่างไรก็ดี  การลดการปล่อยก๊าซฯ มีประเด็นให้พิจารณาในหลายด้าน ทั้งด้านข้อจำกัดของเทคโนโลยี และด้านการพัฒนาเศรษฐกิจ การค้าระหว่างประเทศ รวมถึงผลกระทบด้านการกระจายรายได้  ดังนั้นจึงผลกระทบในหลายมิติ การใช้เพียงเครื่องมือที่เป็นแบบจำลองด้านวิทยาศาสตร์จึงไม่เพียงพอในการวิเคราะห์ถึงการใช้นโยบายที่เหมาะสมในการลดการปล่อยก๊าซฯ  และมีความจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องนำแบบจำลองเศรษฐศาสตร์มาประยุกต์ใช้ร่วมกับแบบจำลองวิทยาศาสตร์เพื่อให้การวิเคราะห์มีความครบถ้วน ศาสตราจารย์ William D. Nordhaus  ซึ่งเป็นนักเศรษฐศาสตร์แห่งมหาวิทยาลัยเยล เป็นหนึ่งในผู้บุกเบิกการพัฒนาความรู้ในด้านดังกล่าว โดยเป็นผู้วางรากฐานของแนวคิดรวมถึงการเขียนโปรแกรมคอมพิวเตอร์ซึ่งนำแบบจำลองทางเศรษฐศาสตร์มาร่วมกับความรู้ทางวิทยาศาสตร์ ซึ่งเน้นให้เห็นถึงการเชื่อมโยงของการขยายตัวทางเศรษฐกิจกับการใช้เชื้อเพลิงฟอสซิลซึ่งนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงระดับของความเข้มข้นของก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ในชั้นบรรยากาศ และระดับความเข้มข้นของก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์จะส่งผลกระทบต่อระดับของอุณหภูมิเฉลี่ยของโลก ซึ่งในท้ายที่สุดการเปลี่ยนแปลงของสภาพภูมิอากาศนี้ส่งผลกระทบต่อเศรษฐกิจในเวลาต่อมา  ดังนั้นแบบจำลองที่ศาสตราจารย์ William D. Nordhaus   ได้ริเริ่มบุกเบิกนั้นได้แสดงให้เห็นแนวทางการเชื่อมต่อความรู้ทั้งทางด้านวิทยาศาสตร์และเศรษฐศาสตร์เข้าด้วยกัน และแสดงการส่งผลกระทบซึ่งกันและกันระหว่างการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและสภาพเศรษฐกิจ (หรือต่อมาเรียกแบบจำลองในลักษณะนี้ว่า Integrated Assessment Model) ข้อมูลสำคัญที่แบบจำลองซึ่งศาสตราจารย์ William D. Nordhaus สร้างขึ้นได้นำเสนอให้เห็นถึงมูลค่าทางเศรษฐกิจของก๊าซเรือนกระจก โดยการประมาณค่าผลกระทบทางเศรษฐกิจหากจะต้องลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกลง 1 ตัน (โดยส่วนใหญ่นิยมกำหนดให้เป็นหน่วยของก๊าซเรือนกระจกที่เทียบเท่า 1 ตันของก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์) ซึ่งในทางเศรษฐศาสตร์มูลค่าดังกล่าวเปรียบเสมือนราคาเงาหรือ shadow price ของก๊าซเรือนกระจกContinue reading “แบบจำลองกับการบริหารจัดการการปล่อยก๊าซเรือนกระจก (ตอนที่ 1)”

เกษตรสีเขียว (Green Agriculture)

  อ.ดร. มณเฑียร สติมานนท์ คณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ นิยาม           เกษตรสีเขียวหรือเกษตรยั่งยืนนับเป็นส่วนสำคัญของเศรษฐกิจสีเขียวอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้เนื่องจากภาคเกษตรทั้งในระดับชาติและนานาชาติเป็นภาคการผลิตสำคัญที่นอกจากสร้างการจ้างงานและอาชีพให้คนจำนวนมาก รวมทั้งเป็นภาคที่สร้างรายได้ให้กับประชากรผู้มีสถานะยากจนโดยเฉพาะในประเทศกำลังพัฒนา โดยเกษตรสีเขียวครอบคลุมไปถึงการผลิตและบริโภคสินค้าอาหาร เส้นใย พืช และผลิตภัณฑ์จากสัตว์ต่าง ๆ โดยใช้กระบวนการผลิตที่ปกป้องและส่งเสริมสภาพแวดล้อม สุขภาพ ชุุมชน และสวัสดิการแรงงาน และสวัสดิการปศุสัตว์ โดยรูปแบบการผลิตและบริโภคนี้จะไม่ส่งผลต่อศักยภาพการผลิตและบริโภคสินค้าของผู้คนและสภาพแวดล้อมในอนาคต ความจำเป็น ในอดีตที่ผ่านมาการเพิ่มความสามารถในการแข่งขันของภาคเกษตรได้ตั้งอยู่บนพื้นฐานของกระบวนการเกษตรอุตสาหกรรมที่เน้นไปที่การใช้ปัจจัยภายนอกภาคการเกษตร และเป็นการผลิตที่เน้นไปที่การใช้ทรัพยากรเข้มข้น เช่น การใช้พลังงาน สารเคมี น้ำ เครื่องจักร หรือเมล็ดพันธ์ใหม่ๆ เพื่อให้ไล่ตามการผลิตในภาคอุตสาหกรรมในระดับการพัฒนาในยุค 2.0 อย่างไรก็ตามแม้การผลิตสินค้าเกษตรดังกล่าวจะส่งผลให้ภาวะขาดอาหารของประชากรโลกลดลงอย่างมีนัยสำคัญในช่วงระยะเวลา 50 ปีที่ผ่านมา แต่ในปัจจุบันมีประชากรโลกมากกว่าหนึ่งพันล้านคนที่ประสบปัญหาด้านการขาดสารอาหาร (UNEP 2011) และในขณะเดียวกันการพยายามสร้างอุตสาหกรรมการเกษตรดังกล่าวได้ส่งผลกระทบอย่างรุนแรงต่อการพัฒนาทั้งทางด้านสังคม เศรษฐกิจ และสภาพแวดล้อมอย่างรุนแรง อาทิ การเสื่อมสภาพของระบบชีวภาพ และสิ่งแวดล้อม การชะล้างหน้าดิน การลดลงและการเข้าถึงอุปทานน้ำผิวดิน ปัญหาคุณภาพน้ำที่ผ่านการใช้งานจากภาคเกษตร ปัญหาความขัดแย้งระหว่างภาคเกษตรชุมชนและเกษตรอุตสาหกรรม และ ปัญหาการเปลี่ยนสภาพภูมิอากาศ การทำให้เกษตรเป็นสีเขียว (Greening the Agriculture) การทำให้ภาคเกษตรเป็นสีเขียวขึ้นอยู่ปัจจัยหลักที่ประกอบไปด้วยContinue reading “เกษตรสีเขียว (Green Agriculture)”

การรับรองธุรกิจสีเขียว

   คมศักดิ์ สว่างไสว นักวิจัยอิสระ จากที่เราได้ทราบถึงองค์ประกอบของธุรกิจสีเขียวในฉบับที่แล้ว ในฉบับนี้เราจะมาเรียนรู้เกี่ยวกับการรับรองธุรกิจสีเขียว เพราะเราไม่สามารถปฏิเสธได้เลยว่า เมื่อเราคิดที่จะทำธุรกิจสีเขียวแล้ว ก็จะต้องมีการรับรองเข้ามาเกี่ยวข้องด้วย เพื่อสร้างความมั่นใจให้กับตัวเองว่าได้ดำเนินงานมาอย่างถูกทาง และสร้างความเชื่อมั่นให้กับลูกค้าของเรา โดยการรับรองธุรกิจสีเขียวนี้ จะเป็นการรับรองในเชิงนโยบายและการดำเนินงานด้านสิ่งแวดล้อมของบริษัทเท่านั้น ไม่ใช่การรับรองไปที่ตัวผลิตภัณฑ์หรือบริการ รวมทั้งไม่ใช่การรับรองที่แผนกใดแผนกหนึ่งของบริษัทอีกด้วย อย่างไรก็ตาม ณ ปัจจุบันยังไม่มีมาตรฐานการรับรองธุรกิจสีเขียวที่เป็นมาตรฐานแบบเดียวกันทั้งหมด โดยองค์กรที่ออกมาตรฐานส่วนใหญ่เป็นองค์กรแสวงหากำไรและไม่แสวงหากำไร ซึ่งแต่ละองค์กรครอบคลุมขอบเขตอำนาจในการรับรองไม่เหมือนกัน บางองค์กรออกมาตรฐานที่ใช้ได้ในระดับท้องถิ่น บางองค์กรออกมาตรฐานที่ใช้ได้ในระดับประเทศ และมีองค์กรน้อยมากที่ออกมาตรฐานระหว่างประเทศ นอกจากนี้มาตรฐานส่วนใหญ่จะอยู่ในระดับธุรกิจขนาดกลางและขนาดย่อม และมีส่วนน้อยที่อยู่ในระดับธุรกิจขนาดใหญ่ ถึงแม้ว่า เป็นเรื่องยากลำบากที่จะพิจารณาธุรกิจสีเขียวที่มีมาตรฐานแตกต่างกัน แต่เราสามารถเรียนรู้รายละเอียดสำคัญๆ ที่เหมือนกันในแต่ละมาตรฐานได้ โดยมาตรฐานที่ใช้ในครั้งนี้ ได้แก่ Institute for Green Business Certification, Green America Certification, Green Business Bureau และ Green Plus Certification หลักการทั่วไปของการรับรองธุรกิจสีเขียว การรับรองธุรกิจสีเขียวจะมีหลักการทั่วไปที่ยึดถือตาม 3 เสาหลักของความยั่งยืน คือ สิ่งแวดล้อม สังคม และเศรษฐกิจ โดยที่เสาหลักสุดท้ายจะถูกเปลี่ยนเป็นContinue reading “การรับรองธุรกิจสีเขียว”

สินค้าที่เอื้อประโยชน์ต่อสิ่งแวดล้อม คืออะไร

รศ.ดร.นิรมล สุธรรมกิจ คณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ เนื่องจากในปัจจุบันนี้ สินค้าและบริการที่เกี่ยวข้องกับการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมมีอยู่ด้วยกันหลายกลุ่ม ในที่นี้จะขอกล่าวถึง สินค้าและบริการที่เอื้อประโยชน์ต่อสิ่งแวดล้อม (Environmentally Preferable Products and Services) สินค้าและบริการที่เอื้อประโยชน์ต่อสิ่งแวดล้อม อาจหมายถึงสินค้าและบริการที่มีลักษณะดังต่อไปนี้ (1) การผลิตสินค้าและบริการจะคำนึงถึงปัญหาการขาดแคลนทรัพยากร (Scarcity) และการส่งเสริมคุณภาพสิ่งแวดล้อม (Environmental Quality) ตลอดสายโซ่การผลิต ตั้งแต่วัตถุดิบ จนถึงกระบวนการกำจัดซากและของเสีย (2) การคำนึงถึงปัญหาทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมนั้น อาจจะเกิดขึ้น ณ ขั้นตอนใดก็ได้ในวงจรชีวิตของผลิตภัณฑ์และบริการ ซึ่งอาจจะรวมถึงการผลิต (Production) และ การขาย (Sale) (3) แนวคิดในการคำนึงถึงการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ยึดหลักประเมินตามวัฏจักรวงจรชีวิตของผลิตภัณฑ์หรือบริการ[1] (4) การออกแบบผลิตภัณฑ์คำนึงถึงปัญหาสิ่งแวดล้อมและการลดลงของทรัพยากรธรรมชาติ หรือ มีการย่อยสลายง่ายกว่า กำจัดซากง่ายกว่า สามารถเข้าระบบ 3R (Reuse, Recycle, Recovery) ได้มากกว่า เป็นต้น (5) เป็นสินค้าและบริการที่ทำลายสิ่งแวดล้อมน้อยกว่า (Less Environmental Harm) เมื่อเปรียบเทียบกับสินค้าชนิดเดียวกันหรือสินค้าที่มีวัตถุประสงค์การใช้เหมือนกันContinue reading “สินค้าที่เอื้อประโยชน์ต่อสิ่งแวดล้อม คืออะไร”

นิยามของเศรษฐกิจสีเขียว: จุดร่วม จุดต่าง และความหลากหลาย

อ.ชล บุนนาค คณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์   แนวคิดเศรษฐกิจสีเขียว (Green Economy) เป็นแนวคิดที่ถูกให้ความสำคัญมากขึ้นในระดับโลก วิกฤตการเงินในปี 2008 และความรุนแรงที่เพิ่มขึ้นของผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศอันเป็นผลมาจากกิจกรรมทางเศรษฐกิจของมนุษย์ยิ่งทำให้เศรษฐกิจสีเขียวดูจะเป็นทางเลือกที่หลีกเลี่ยงไม่ได้สำหรับอนาคตของมนุษยชาติ การประชุม Rio+20 (United Nations Conference on Sustainable Development: UNCSD) ในปี 2012 เศรษฐกิจสีเขียวจึงถูกยกให้เป็นประเด็นถกเถียงสำคัญในเวทีเจรจาระหว่างรัฐบาลประเทศต่างๆ แต่แนวคิดเศรษฐกิจสีเขียวจริงๆแล้วคืออะไรกันแน่? ในปัจจุบันยังคงมีการถกเถียงในประเด็นนี้อย่างกว้างขวาง มิใช่เฉพาะในวงวิชาการเท่านั้น แต่ในวงเวทีเจรจาระหว่างรัฐ นักธุรกิจ และภาคประชาสังคมก็มีการถกเถียงและเสนอว่าเศรษฐกิจสีเขียวคืออะไรและมีนิยามมากมายถูกนำเสนอขึ้นมา Newton และ Cantarello (2014) ผู้เขียนหนังสือเรื่อง An Introduction to the Green Economy ชี้ประเด็นนี้และนำเสนอนิยามต่างๆเกี่ยวกับเศรษฐกิจสีเขียว บทความนี้จะลองสังเคราะห์นิยามต่างๆที่ Newton และ Cantarello ได้รวบรวมไว้และพยายามสรุปให้เห็นถึงจุดร่วมและจุดต่างของแนวคิดต่างๆเกี่ยวกับเศรษฐกิจสีเขียว เนื่องจากเศรษฐกิจสีเขียวเป็นแนวคิดที่มีความใกล้ชิดกับแนวคิดการพัฒนาที่ยั่งยืนอย่างยิ่ง นิยามต่างๆของเศรษฐกิจสีเขียวที่ถูกนำเสนอขึ้นมาจะมีความเกี่ยวข้องกับมิติทางเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อมเสมอ มิติต่างๆเหล่านี้ถือเป็นฐานคิดในเรื่องการพัฒนาที่ยั่งยืน กล่าวคือ การพัฒนาที่ยั่งยืนจะต้องสร้างสมดุลระหว่างการพัฒนาเศรษฐกิจ การพัฒนาสังคมContinue reading “นิยามของเศรษฐกิจสีเขียว: จุดร่วม จุดต่าง และความหลากหลาย”