Category Archives: Green Economy Watch

จับกระแสเศรษฐกิจสีเขียว ฉบับที่ 2 | ปีที่ 1 | กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2559


TAM_DD-Book_20160224-page-001

เรื่องน่าสนใจในฉบับที่ 2

นิยามของเศรษฐกิจสีเขียว: จุดร่วม จุดต่าง และความหลากหลาย อ.ชล บุนนาค
สินค้าที่เอื้อประโยชน์ต่อสิ่งแวดล้อม คืออะไร รศ.ดร.นิรมล สุธรรมกิจ
การรับรองธุรกิจสีเขียว คมศักดิ์ สว่างไสว
เกษตรสีเขียว (Green Agriculture) อ.ดร.มณเฑียร สติมานนท์
แบบจำลองกับการบริหารจัดการการปล่อยก๊าซเรือนกระจก (ตอนที่ 1) อ.ดร.ณัฐพงษ์ พัฒนพงษ์
สังคมคาร์บอนต่ำ ตอน คามิคัทสึ เมืองไร้ขยะ รศ.ดร.ชยันต์ ตันติวัสดาการ
ขยะกำลังจะล้นโลก ตอนที่ (2) อ.ดร.อนิณ อรุณเรืองสวัสดิ์

บทบรรณาธิการ

จุลสารจับกระแสเศรษฐกิจสีเขียวฉบับที่ 2 นี้ประกอบด้วยบทความทั้งสิ้น 7 เรื่อง ซึ่งยังคงเน้นให้สาระความรู้เกี่ยวกับด้านเศรษฐกิจสีเขียวในมุมมองที่หลากหลายจากนักวิจัยที่มีความเชี่ยวชาญในด้านต่างๆ เริ่มด้วย การทำความเข้าใจเกี่ยวกบนิยามของเศรษฐกิจสีเขียว โดย อ.ชล บุนนาค จากนั้นทำความรู้จักกับ “สินค้าที่เอื้อประโยชน์ต่อสิ่งแวดล้อม” โดย รศ.ดร.นิรมล สุธรรมกิจ ส่วนด้านความรู้ในด้านธุรกิจสีเขียว คมศักดิ์ สว่างไสว นักวิจัยอิสระ นำเสนอหลักการและกระบวนการในการรับรองธุรกิจสีเขียวและผลประโยชน์ที่จะได้รับจากการเป็นธุรกิจสีเขียว นอกจากเรื่องธุรกิจและอุตสาหกรรมแล้ว เศรษฐกิจสีเขียวยังครอบคลุมภาคเกษตรกรรมอีกด้วย เกษตรสีเขียวคืออะไร อ่านได้ใน “เกษตรสีเขียว (Green Agriculture)” โดย อ.ดร. มณเฑียร สติมานนท์

เรื่องขยะกำลังเป็นวาระแห่งชาติของประเทศไทยในตอนนี้ อ่าน “ขยะกำลังจะล้นโลก ตอนที่ 2” โดย อ.ดร.อนิณ อรุณเรืองสวัสดิ์ ส่วนเรื่องสังคมคาร์บอนต่ำสำหรับฉบับนี้เสนอเรื่องราวเกี่ยวกับขยะเช่นกัน  พาไปชมวิธีการทำให้เมืองเล็กๆ ในประเทศญี่ปุ่น ที่มีประชากรแค่หนึ่งพันกว่าคน กลายเป็นเมืองปลอดขยะ อะไรคือแรงผลักดันที่ทำให้ชาวเมืองตัดสินใจทำเช่นนี้ อ่านได้ใน “คามิคัทสึ เมืองไร้ขยะ” โดย รศ.ดร.ชยันต์ ตันติวัสดากร

ในฉบับนี้ยังนำเสนอบทความใหม่ ของ อ.ดร. ณัฐพงษ์ พัฒนพงษ์ เขียนเรื่องแบบจำลองกับการบริการจัดการก๊าซเรือนกระจก ตอนที่ 1 ซึ่งเป็นการนำเสนอแนวคิดที่ใช้แบบจำลองทางเศรษฐศาสตร์เพื่อมาช่วยวิเคราะห์นโยบายการจัดการก๊าซเรือนกระจกได้

ศูนย์วิจัยนโยบายด้านเศรษฐกิจสีเขียว นอกจากจะมีภารกิจในการเผยแพร่องค์ความรู้ด้านเศรษฐกิจสีเขียวแล้ว ยังเป็นศูนย์วิจัยเพื่อช่วยในการพัฒนาหัวข้อโจทย์วิจัยด้านเศรษฐกิจสีเขียวด้วย โดยร่วมกับสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัยเปิดรับข้อเสนอ (Proposal) หากท่านผู้อ่านสนใจสามารถติดต่อ ศูนย์วิจัยนโยบายด้านเศรษฐกิจสีเขียว คณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ได้ตลอดเวลา

 

ศูนย์วิจัยนโยบายด้านเศรษฐกิจสีเขียว


“คลังสมองด้านนโยบายเศรษฐกิจสีเขียว

เพื่อเสริมสร้างความสมดุลในการพัฒนาและสิ่งแวดล้อมบนพื้นฐานของความเป็นธรรม”

 

 

สังคมคาร์บอนต่ำ (Low Carbon Society) ตอน ถ่านหิน คุ้มค่าจริงหรือ?

รศ.ดร.ชยันต์ ตันติวัสดาการ
คณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์


ประเทศพัฒนาแล้วทั่วโลกทยอยยกเลิกโรงไฟฟ้าถ่านหิน แต่ไทยกลับพยายามเพิ่ม

แคนาดา สหรัฐอเมริกา เยอรมันนีต่างพากันทยอยยอเลิกโรงไฟฟ้าถ่านหินกันแล้วทั้งสิ้น แต่รัฐวิสาหกิจของไทยกลับพยายามรณรงค์การตั้งโรงงานไฟฟ้าถ่านหินอย่างหนัก ท่ามกลางเสียงคัดค้านของชุมชนและภาคประชาสังคม โดยอ้างว่าเป็นแหล่งพลังงานที่ถูกที่สุด
รัฐออนทาริโอ ประเทศแคนาดาได้ทยอยยกเลิกโรงไฟฟ้าถ่านหินมาตั้งแต่ปี 2007 และได้ยุติโดยสิ้นเชิงแล้วในปี 2557 ที่ผ่านมา ส่งผลให้มีการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก (GHG) ลงถึง 34 Mt หรือ 17% ซึ่ง Ontario Power Authority เห็นว่าเป็นโครงการที่มีการลด GHG ที่มากที่สุดของทวีปอเมริกาเหนือ ในขณะที่ Alliant Energy ผู้ผลิตพลังงานหลักในรัฐไอโอวา สหรัฐอเมริกา ก็ได้ประกาศทยอยยกเลิก 6 โรงงานไฟฟ้าถ่านหินของตน ทำให้ยอดการปิดโรงงานถ่านหินในสหรัฐอเมริกา ณ กรกฎาคม 2558 เพิ่มเป็น 200 โรง ส่วนเยอรมันประกาศเป้าหมายการทยอยปิดโรงงานพลังงานถ่านหินร้อยละ13 ภายในปี 2564 และปัจจุบันสหราชอาณาจักรลดการพึ่งพิงถ่านหินลงเหลือเพียง 30% รวมทั้งกำลังพิจารณาว่าจะปิดโรงงานทั้งหมดภายในปี 2023 หรือไม่
ในทางตรงกันข้าม ตามแผน PDP 2015 ไทยกลับต้องการที่จะเพิ่มกำลังการผลิตไฟฟ้าจากถ่านหินสะอาดอีก 7,365 เมกกะวัตต์ ในช่วงปี 2558 – 2579 ซึ่งจะทำให้สัดส่วนของพลังงานจากถ่านหินสะอาด (รวมลิกไนต์) เพิ่มขึ้นจาก 20% เป็น 20–25% ซึ่งเหตุผลหลักที่ทางการมักจะใช้ในการสนับสนุนการใช้ถ่านหินก็คือเป็นแหล่งพลังงานที่มีต้นทุนถูกที่สุด ที่ 2.88 – 2.91 บาท/หน่วย (หากไม่นับพลังงานน้ำและนิวเคลียร์) เทียบกับพลังงานทางเลือก เช่น ชีวมวล 3.00 – 3.50 บาท/หน่วย พลังงานลม 5.00 – 6.00 บาท/หน่วย และพลังงานแสงอาทิตย์ที่ 10.00 – 13.00 บาท/หน่วย
ถ่านหินเป็นพลังงานที่ถูกที่สุด จริงหรือ?
ในปี 2005 การใช้พลังงานของโลกร้อยละ 25% ถูกผลิตจากถ่านหิน แต่ถ่านหินมีสัดส่วนในการปล่อยคาร์บอนไดออกไซด์ (CO2) ถึง 41% ทั้งนี้เนื่องจาก ถ่านหินปล่อย CO2 ถึง 1.5 เท่าของน้ำมัน และถึง 2 เท่า ของก๊าซธรรมชาติ เมื่อคิดบนฐานการผลิตพลังงานความร้อนที่เท่ากัน เพื่อลดการปล่อย CO2 ดังกล่าว ได้มีการเสนอเทคโนโลยีในการดูดคาร์บอนไดออกไซด์ไว้แล้วนำไปเก็บกักไว้ใต้ดิน หรือที่เรียกว่า CCS ขึ้น แต่ CCS จะทำให้มีต้นทุนเพิ่มขึ้นอีก 25–40% จากต้นทุนโรงงานและพลังงานที่ต้องใช้เพิ่มขึ้นในกระบวนการดูดและเก็บกักเพื่อผลิตพลังงานที่เท่ากัน ซึ่งจะส่งผลให้ต้องเพิ่มการทำเหมืองถ่านหิน การขนส่ง การผลิต การเผา และการปล่อยมลพิษเพิ่มขึ้น

a01
งานวิจัยของ Epstein, et al. (2011) ได้ทำการประเมินต้นทุนของถ่านหินโดยคำนึงถึงผลกระทบภายนอก (External costs) ทั้งต่อการเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศ (Climate change) และต่อสุขภาพ โดยคิดต้นทุนของ CO2 ที่ $10 $30 $100/เมตริกตันเทียบเท่า (Metric tonCO2e) ตามลำดับ และต้นทุนผลกระทบต่อสุขภาพด้วยแนวคิด มูลค่าชีวิตเชิงสถิติ (Value of statistical life: VSL) ที่ $7.5 ล้าน ณ ปี 2008 ผลการคำนวณพบว่าต้นทุนผลกระทบภายนอกของการใช้ถ่านหินในสหรัฐอเมริกา มีมูลค่าเฉลี่ย ณ ปี ค.ศ. 2008 ประมาณ 3.453 แสนดอลลาร์สหรัฐฯ โดยมีค่าประมาณการระดับต่ำที่ 1.752 แสนดอลลาร์สหรัฐฯ ส่วนระดับสูงที่ 5.233 แสนดอลลาร์สหรัฐฯ หรือคิดเป็นต้นทุนต่อหน่วยเท่ากับ 17.84 เซ็นต์/kWh และมีค่าระดับต่ำที่ 9.42 เซ็นต์/kWh ค่าสูงอยู่ที่ 26.89 เซ็นต์/kWh (ดูภาพที่ 1 ประกอบ) ซึ่งถ้าคำนวณเป็นเงินบาทที่ 36 บาทต่อหนึ่งดอลลาร์สหรัฐฯ ค่ากลางก็จะมีค่าประมาณ 6.24 บาท/kWh (และค่าต่ำสุดถึงสูงสุดระหว่าง 3.30/kWh – 9.34/kWh)

ภาพที่ 1: ต้นทุนตลอดวัฏจักรชีวิตของถ่านหิน

A02

ที่มา: Epstein, et al. (2011) Full cost accounting for the life cycle of coal,  Annals  of  the  New  York  Academy of  Sciences, 1219 (1), 73-­‐98.

 

นอกจากนี้งานวิจัยของ Daniel M. Kammen, Maryam Mozafari and Daniel Prull (2012) พบว่าเมื่อพิจารณาต้นทุนผลกระทบภายนอกต่างๆ เช่น มีเทนจากการทำเหมือง สุขภาพ มลพิษจากการเผาไหม้ ผลกระทบจากสารปรอท ผลต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ เป็นต้น พลังงานไฟฟ้าจากถ่านหินจะมีต้นทุนอยู่ในช่วง 8.66 – 26.11 เซ็นต์/kWh หรือประมาณ 3.12 – 9.40 บาท/kWh (ดูภาพที่ 2 ประกอบ)

ภาพที่ 2: ต้นทุนผลกระทบภายนอกของถ่านหิน (มูลค่า ณ ปี 2008 US Cents/KWh)

A03

ที่มา: Kammen D.M., M. Mozafari and D. Prull (2012), Figure 25, p. 43.

ดังนั้นจะเห็นได้ว่าต้นทุนของพลังงานถ่านหินไม่ได้ถูกอย่างที่เข้าใจกันเลย เพราะราคาที่มักอ้างถึงกันนั้น ยังไม่ได้รวมต้นทุนผลกระทบภายนอกต่อสิ่งแวดล้อมและต่อสุขภาพนั่นเอง และนี่คือเหตุผลหลักที่ประเทศที่พัฒนาแล้ว ซึ่งต้องการมุ่งสู่สังคมคาร์บอนต่ำและการพัฒนาที่ยั่งยืนต่างเริ่มทยอยปิดโรงงานไฟฟ้าถ่านหินลง  ข้อมูลเหล่านี้น่าจะเป็นอุทาหรณ์ที่ดีแก่ผู้วางนโยบายพลังงานของไทยว่า สมควรหรือไม่ที่จะสนับสนุนให้มีการเพิ่มสัดส่วนการผลิตพลังงานจากถ่านหินมากขึ้นในอนาคต


ธุรกิจสีเขียว (Green Business)

คมศักดิ์ สว่างไสว 

นักวิจัยอิสระ

|||| ถ้าหากเราได้ตามเมกะเทรนด์ของโลกเป็นประจำก็จะพบว่า แนวโน้มใหญ่ของโลกเรื่องหนึ่งที่ถูกรายงานทั้งบนเว็บไซต์และการศึกษาขององค์กรต่างๆ ก็คือ “สิ่งแวดล้อม” เพราะทุกคนรู้ดีว่า ชีวิตเราไม่สามารถดำรงอยู่ได้ หากปราศจากสภาพแวดล้อมที่สะอาดและสมบูรณ์ ดังนั้น ในอนาคตผู้คนจะสนใจที่ใช้ทรัพยากรอย่างรู้คุณค่าและบริโภคสินค้าและบริการที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมมากขึ้น รวมทั้งจะสนใจบริษัทที่ใส่ใจเรื่องพวกนี้ด้วยเช่นกัน ซึ่งเรื่องนี้จะเป็นแรงกดดันต่อบริษัทที่จะต้องปรับตัวตามพฤติกรรมผู้บริโภคที่เปลี่ยนแปลงไป และเป็นโอกาสในการปรับเปลี่ยนกลยุทธ์ของบริษัท ให้เป็น “ธุรกิจสีเขียว ” มากขึ้น Continue reading ธุรกิจสีเขียว (Green Business)

อุตสาหกรรมสีเขียว (Green Industry)

ดร.มณเฑียร สติมานนท์  

อาจารย์ประจำคณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

|||| นิยาม

อุตสาหกรรมสีเขียวมีนิยามที่หลากหลายตามแต่องค์กรหรือหน่วยงานที่นำมาปฏิบัติ ออกนโยบาย หรือออกใบรับรอง และตามแต่ขอบเขตและความสนใจของแต่ละองค์กร อาทิในระดับประเทศกระทรวงอุตสาหกรรมไทยได้นิยามว่าอุตสาหกรรมสีเขียวคือ อุตสาหกรรมที่ยึดมั่นในการประกอบกิจการที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมด้วยการมุ่งเน้นในเรื่องของการพัฒนาและหรับปรุงกระบวนการผลิตและการบริหารจัดการสิ่งแวดล้อมอย่างต่อเนือง พร้อมกับการประกอบกิจการด้วยความรับผิดชอบต่อสังคมทั้งภายในและภายนอกองค์กรตลอดห่วงโซ่อุปทานเพื่อการพัฒนาอย่างยั่งยืน ในขณะที่สำนักงานสิ่งแวดล้อม องค์การพัฒนาอุตสาหกรรมแห่งสหประชาชาติ (UN Industrial Development Organization – UNIDO) ได้ให้นิยามของอุตสาหกรรมสีเขียวที่กว้างและครอบคลุมไปถึง เศรษฐกิจสีเขียว (Green Economy) Continue reading อุตสาหกรรมสีเขียว (Green Industry)

จับกระแสเศรษฐกิจสีเขียว ฉบับที่ 1 | ปีที่ 1 | พ.ศ. 2558

เรื่องราวที่น่าสนใจในฉบับ

บทบรรณาธิการ

จุลสารนี้ถือเป็นฉบับปฐมกฤษ์ของศูนย์วิจัยนโยบายเศรษฐกิจสีเขียว หรือ ศูนย์ PRO-Green ซึ่งเป็นศูนย์วิจัยที่จัดตั้งขึ้นเพื่อติดตามความเคลื่อนไหวทางวิชาการ นโยบายและมาตรการ รวมทั้งการสร้างองค์ความรู้ที่เกี่ยวข้องกับเศรษฐกิจสีเขียวที่เหมาะสมกับประเทศไทยขึ้น ทำการพัฒนาเครือข่ายทางวิชาการของนักวิจัยทั้งทางด้านเศรษฐศาสตร์และศาสตร์อื่นๆ ที่เกี่ยวข้องกับเศรษฐกิจสีเขียว

รวมทั้งการเชื่อมโยงกับหน่วยงานการกำหนดนโยบาย กลุ่มภาคธุรกิจ กลุ่มประชาสังคม และผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย เพื่อทำหน้าที่ในการเป็นตัวกลางในการสื่อสารเพื่อให้เกิดการสร้างข้อเสนอแนะทางนโยบายที่เหมาะสมกับประเทศไทย รวมทั้งการนำเอาผลงานวิจัยไปใช้ประโยชน์ในทางปฏิบัติ และสนับการเรียนการสอน การให้การปรึกษาวิทยานิพนธ์และสาระนิพนธ์แก่นักศึกษา อันนำไปสู่การสร้างนักวิจัยในอนาคต

ขอบเขตงานของศูนย์ PRO-Green ประกอบด้วยสามด้าน คือ

1. สร้างองค์ความรู้และเครือข่ายวิชาการ

  • การติดตาม วิเคราะห์กระแส และสร้างองค์ความรู้ด้านเศรษฐกิจสีเขียว
  • สร้างเครือข่ายเพื่อการแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ของนักวิชาการทั้งภายในและต่างประเทศ
  • การประชุมพิจารณาร่างข้อเสนอโครงการวิจัย

2. ขับเคลื่อนนโยบาย

  • เป็น “กระจกส่อง” นโยบายให้กับรัฐบาลในด้านเศรษฐกิจสีเขียว
  • พัฒนากลไกเชื่อมประสานทุกภาคส่วนเพื่อร่วมกันจัดทำข้อเสนอแนะเชิงนโยบายที่เหมาะสม
  • นำผลงานไปสู่การใช้งานในเชิงปฏิบัติ

3. เผยแพร่องค์ความรู้และสร้างบุคลากร

  • สนับสนุนการเรียนการสอนจากองค์ความรู้ของศูนย์ เพื่อผลิตบัณฑิตให้กับสังคม
  • เปิดการอบรมเพื่อพัฒนาบุคลากรทั้งภาครัฐและเอกชน
  • เผยแพร่องค์ความรู้ ผ่านการตีพิมพ์เผยแพร่ และการจัดอบรมและสัมมนาต่อสาธารณะ

 

ชยันต์  ตันติวัสดาการ